Blue Cut và UV420 là gì?

Ánh sáng xanh và tia UV khác nhau thế nào?

Mắt người nhìn thấy ánh sáng trong khoảng bước sóng từ khoảng 380 đến 780 nm. Phần có bước sóng ngắn trong vùng nhìn thấy có màu xanh lam và xanh tím, gọi chung là ánh sáng xanh. Tiêu chuẩn ISO TR 20772:2018 xếp vùng 400 đến 455 nm là ánh sáng xanh tím (blue-violet), phần năng lượng cao nhất của ánh sáng nhìn thấy.

Tia cực tím (UV) có bước sóng ngắn hơn nữa và mắt không nhìn thấy được. Tia UVB nằm trong khoảng 280 đến 315 nm, tia UVA trong khoảng 315 đến 400 nm. Tia UVC bị tầng ôzôn hấp thụ nên gần như không tới mặt đất.

Ánh sáng xanh không hoàn toàn là 'kẻ xấu'

Ánh sáng xanh có mặt khắp nơi và mặt trời là nguồn lớn nhất, mạnh hơn rất nhiều so với màn hình hay đèn trong nhà. Ánh sáng xanh ban ngày giúp cơ thể tỉnh táo và giữ nhịp sinh học ngày đêm. Chính vì ánh sáng xanh tác động lên nhịp sinh học nên AAO mới khuyên hạn chế màn hình vào buổi tối trước khi ngủ.

Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc tránh hoàn toàn ánh sáng xanh, mà ở thời điểm và thói quen dùng thiết bị.

UV400 và UV420 nghĩa là gì?

UV400 nghĩa là tròng chặn tia có bước sóng đến 400 nm, tức là chặn gần như toàn bộ UVA và UVB. Đây là mức bảo vệ thường thấy ở kính râm chất lượng.

UV420 là cách gọi của các hãng tròng cho loại tròng chặn tiếp lên tới khoảng 420 nm. Ngoài toàn bộ dải UV, tròng UV420 còn lọc thêm phần đầu của vùng ánh sáng xanh tím. Đây là thuật ngữ thương mại, không phải một hạng mục tiêu chuẩn riêng, nên mức lọc cụ thể ở từng bước sóng tùy sản phẩm.

Tia UV gây hại cho mắt thế nào?

Tác hại của tia UV đối với mắt đã được chứng minh rõ. Theo Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), tiếp xúc ánh nắng lâu dài mà không bảo vệ làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng, các khối tăng sinh trên bề mặt mắt và một loại ung thư mắt hiếm gặp. Tiếp xúc ngắn mà cường độ cao có thể gây viêm giác mạc do tia UV, giống như mắt bị cháy nắng.

AAO khuyên chọn kính chặn 99 đến 100% cả UVA lẫn UVB, và lưu ý tia UV vẫn có mặt cả vào những ngày nhiều mây. Trẻ em cũng cần được bảo vệ bằng kính râm và mũ khi ra nắng.

Ánh sáng xanh từ màn hình có hại cho mắt không?

Đây là phần nhiều người hiểu nhầm nhất. AAO cho biết hiện không có bằng chứng khoa học cho thấy ánh sáng từ màn hình máy tính, điện thoại gây hại cho mắt hay gây bệnh mắt, và Học viện không khuyến nghị dùng loại kính đặc biệt nào khi làm việc với máy tính.

Năm 2023, nhóm Cochrane công bố một tổng quan hệ thống gồm 17 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với 619 người tham gia. Kết luận: trong theo dõi ngắn hạn, tròng lọc ánh sáng xanh có thể không làm giảm triệu chứng mỏi mắt khi dùng máy tính so với tròng thường (bằng chứng độ tin cậy thấp), gần như không ảnh hưởng đến thị lực, còn tác động lên giấc ngủ chưa rõ ràng. Chưa có thử nghiệm nào đánh giá ảnh hưởng tới sức khỏe điểm vàng, nên chưa thể kết luận tròng lọc ánh sáng xanh có bảo vệ võng mạc hay không. Các tác giả kêu gọi thêm nghiên cứu chất lượng cao hơn.

Vậy mỏi mắt khi dùng máy tính là do đâu?

Theo AAO, mỏi mắt kỹ thuật số chủ yếu do cách chúng ta dùng màn hình chứ không phải do ánh sáng của màn hình. Khi nhìn màn hình tập trung lâu, ta chớp mắt ít hơn, khiến mắt khô và mỏi. Các triệu chứng này là tạm thời.

• Quy tắc 20-20-20: cứ 20 phút, nhìn một vật ở xa ít nhất 20 feet (khoảng 6 m) trong ít nhất 20 giây.
• Đặt màn hình cách mắt khoảng một sải tay, tức khoảng 25 inch (khoảng 63 cm).
• Ánh sáng xanh có thể ảnh hưởng đến nhịp sinh học: AAO khuyên tránh dùng màn hình 2 đến 3 giờ trước khi ngủ, và bật chế độ tối hoặc chế độ ban đêm vào buổi tối.

Có nên chọn tròng Blue Cut không?

Tròng Blue Cut không phải là phương pháp điều trị và không thay thế được thói quen nghỉ mắt. Tuy vậy, nhiều người vẫn chọn loại tròng này vì cảm thấy dễ chịu hơn dưới đèn LED hoặc màn hình sáng. Đó là lựa chọn cá nhân hợp lý, miễn là bạn hiểu đúng bằng chứng khoa học hiện tại.

Một điểm cần biết: nhiều tròng Blue Cut lọc ánh sáng xanh một phần bằng lớp phủ phản xạ, nên bề mặt tròng có thể ánh lên màu xanh hoặc tím khi nhìn nghiêng. Lợi ích chắc chắn hơn nằm ở khả năng chặn UV: các tròng UV400 và UV420 đều chặn toàn bộ dải UVA và UVB.

Câu hỏi thường gặp

• Tròng Blue Cut có làm sai màu không? Phần lớn tròng Blue Cut cho màu sắc gần như bình thường. Một số loại lọc mạnh có thể hơi ngả vàng nhẹ; hãy nhìn thử mẫu tại cửa hàng nếu bạn làm công việc cần phân biệt màu chính xác.
• Tròng UV420 có phải là tròng Blue Cut không? UV420 mô tả giới hạn chặn bước sóng (đến khoảng 420 nm), còn Blue Cut là tên gọi chung cho tròng lọc một phần ánh sáng xanh. Nhiều sản phẩm có cả hai đặc tính, như dòng HOGA Blue Cut UV420.
• Tròng trong suốt nào cũng chặn UV như nhau không? Không. Mức chặn UV phụ thuộc chất liệu và xử lý của từng loại tròng; ví dụ, theo tài liệu NOCE, nhựa CR-39 cần được bổ sung chất hấp thụ UV. Hãy kiểm tra ký hiệu UV400 hoặc UV420 trên bao tròng.
• Đã đeo tròng Blue Cut thì có cần nghỉ mắt không? Có. Theo AAO, mỏi mắt chủ yếu do ít chớp mắt và nhìn gần liên tục, nên thói quen nghỉ mắt vẫn là quan trọng nhất.

Trong danh mục HOGA và ZINMY

• HOGA 1.56, 1.61 và 1.67 Blue Cut UV420 SHMC.
• HOGA Sapphire 1.56 Photo UV420 và HOGA 1.61 Photo Gray Blue Cut UV420: kết hợp đổi màu và lọc ánh sáng xanh.
• ZINMY Blue Protect, Blue Control và các dòng Sun Active, Freesight lọc ánh sáng xanh.

Tóm tắt nhanh

• Tia UV gây hại cho mắt đã được chứng minh; nên chọn tròng chặn 99 đến 100% UVA và UVB (UV400 hoặc UV420).
• Hiện chưa có bằng chứng ánh sáng màn hình gây hại cho mắt, và tròng lọc ánh sáng xanh chưa được chứng minh giảm mỏi mắt.
• Mỏi mắt khi dùng máy tính nên được xử lý bằng quy tắc 20-20-20, khoảng cách màn hình hợp lý và hạn chế màn hình trước giờ ngủ.
• Tròng Blue Cut là lựa chọn về sự dễ chịu, không phải phương pháp điều trị.